WHAT'S NEW?
Loading...

Compounds A6

Appendix 6
Compounds

Ÿ कर्मधारय समास
1) रिमगहन: 2) मन्दस्वरणि 3) देक्षणभारत ि4) प्रशान्तमनसा
5) अवैधाचार: 6)ेनेषद्धाचरणम्‌ 7) समग्रार्थ: 8)अेधकमूल्‌यम्‌
9) महाेित्त: 10)ेने~डारण्यम्‌ 11)ेनुिणयाद्धिा12)~हुकार्याेण
13) सर्वधर्मेषु 14) सáाश्चर्याेण 15) सर्वभूतषिु 16) रानिगरम्‌
17) सीनसपरत्‌ 18) सर्वbक्षणोन 19) महासुखम्‌ *20) ज्ञरडरखरिसरीारफ

21) वóस्यूत: 22) अनुज्ञात्रिम्‌ 23) सुेवख्‌यात: 24) सुहता:
25) ज्ञानतजिस:

Ÿेद्वतीयातत्ुिरुषसमास1) अश्वोधरूढा

Ÿ तृतीया तत्ुिरुष समास
1)ेवेधयुक्तम्‌ 2) शóहीन: 3) नौकोवहार: 4)ेच*रिरi=फकतोन
5) र्णि~द्धोन 6) प्रज्ञाहता: 7) सर्वbक्षणहीन: 8) भवत्सदृशानाम्‌
Ÿ चतुर्थ तत्ुिरुष समास
1) रक्षणार्थ्‌ 2) न्यायप्रासाद: 3) ग्राहकार्थ्‌ 4) क्रीडाL्‌गणम्‌
5) क्रीडासाधनम्‌ 6) कार्येसद्‌ध्यर्थ्‌ 7)ेवहारार्थ्‌ 8) प्रकल्‌ािर्थ्‌
9) दन्तशाधिनचूर्ण्‌ 10) आराधनमन्दिरम्‌
Ÿ Äिचमी तत्ुिरुष समास 1) सL्‌कटुक्त: 2)ािमिुक्त:
Ÿ षðी तत्ुिरुष समास
1) सविाभाव: 2) ग्राहकोधकार: 3) शरीरसौðवम्‌
4)ेनरीक्षणशेक्त: 5) स्वार्थेसेद्ध: 6) वृक्षशाखा
7) भारतभूेम: 8) चन्द्रज्‌यात्स्निा 9) गुरुचरणाभ्याम्‌
10)ेशष्‌येहतम्‌ *11)ािषाणखण्ड्‌ 12) शरीरचाल्‌ियम्‌
13)ेनयमोतक्रमणम्‌ 14)ेवेधेवरुद्धम्‌ 15) रानिगरभूषणम्‌
16) प्रज्ञानbक्षणम्‌ 17) वे*रिेववर्धनम्‌ 18) दन्तशाधिनम्‌
19) उत्साहसमारम्भ: 20) नयेवक्रमसंयागि: 21) bाकिेप्रय:
71
Ÿ सáमी तत्ुिरुष समास
1) क्रीडाटिव: 2) ~हुकार्यव्‌याृिता 3)ाित्रााित्रेववकि:
Ÿ उििद तत्ुिरुष समास
1) शाóज्ञ: 2) काbज्ञ: 3) सत्यमार्गगोमन: 4) न्याæयथिानुसापरण:
5) धनुर्धारी *6) र्वितस्थ: 7) कुम्भकार: 8) समयज्ञ:
9) कूbज:
Ÿ नÄा्‌ तत्ुिरुष समास
*1) असमर्थ: 2) अनुमियिम्‌ 3) अभाषमाण: 4) अवर्णनीया
Ÿ इतरतिर द्वन्द्व समास
1) धर्मार्थकाममाक्षिाणाम्‌ 2) धनिुन्निगया:ि 3) नयेवक्रमौ 4)ाित्रााित्र
ि5) अहेर्नशम्‌ (एxलशीिंiिि)
Ÿ अव्‌ययीभाव समास
1) यथास्थानम्‌ *2) यिiींीर=फGरारफ
Ÿ ~हुव्रीेह समास
1) अल्‌सिार: 2)ेनर्गुण: 3) शान्तचतिसम्‌
4) साशL्‌कम्‌ 5) करुणाद्र्रöदय: 6)ेनराश्रया:
7) अेतेथ: 8) अकाय: 9) अनसूय:
10)ेनर्~b:
72
समास
Ÿ कर्मधारय समास
(अ) ेवशषिण-ेवशष्‌िय
1) रिमगहन: - रिम: गहन:।2) मन्दस्वरणि- मन्द: स्वर:, तनि।
3) देक्षणभारत-ि देक्षण: भारत:, तस्मिन्‌।4) प्रशान्तमनसा- प्रशान्तं मन:, तनि।
5) अवैधाचार:- अवैध: आचार:।6) ेनेषद्धाचरणम्‌- ेनेषद्धम्‌ आचरणम्‌।
7) समग्रार्थ:- समग्र: अर्थ:।8) अेधकमूल्‌यम्‌- अेधकं मूल्‌यम्‌।
9) महाेित्त:- महती आेित्त: ।10) ेने~डारण्यम्‌ - ेने~ड्‌ अरण्यम्‌।
11)ेनुिणयाद्धिा- ेनुिण: याद्धिा।12) ~हुकार्याेण- ~हÿेनकार्याेण।
13) सर्वधर्मेषु- सर्वे धर्मा:, तषिु। 14) सáाश्चर्याेण- सá आश्चर्याेण।
15) सर्वभूतषिु- सर्वाेण भूतोन, तषिु ।16) रानिगरम्‌- रा िनाम नगरम्‌।
17) सीनसपरत्‌- सीन नाम सपरत्‌।18) सर्वbक्षणोन- सर्वाेण bक्षणोन।
19) महासुखम्‌- महत्‌ सुखम्‌।*20) ज्ञरडरखरिसरीारफ - ज्ञरडरख रिरार रिसरीारफ ।
(आ) मध्यमदिbाििीज्ञार-टररीूर ीराररीर
1) वóस्यूत:- वóेनेर्मत: स्यूत: ।2) अनुज्ञात्रिम्‌- अनुज्ञोवषयकं त्रिम्‌।
(इ) प्रोद ज्ञार-टररीूर ीराररीर
1) सुेवख्‌यात:- सुðुेवख्‌यात: ।2) सुहता:- सुðुहता: ।
(ई) रूकि ज्ञार-टररीूर ीराररीर
1) ज्ञानतजिस:- ज्ञानम्‌ एव तजि:, तस्य।
Ÿेद्वतीयातत्ुिरुषसमास
1) अश्वोधरूढा- अश्वम्‌ अेधरूढा।
Ÿ तृतीया तत्ुिरुष समास
1)ेवेधयुक्तम्‌- ेवेधना युक्तम्‌।2) शóहीन:- शóै: हीन:।
3) नौकोवहार:- नौकया ेवहार:।4) ेच*रिाiL्‌कतोन - ेच*रिज: अL्‌ेकतोन।
5) र्णि~द्धोन - णि£: ~द्धोन। 6) प्रज्ञाहता:- प्रज्ञया हता:।
7) सर्वbक्षणहीन: - सर्वbक्षणै: हीन:।8) भवत्सदृशानाम्‌ - भववफiइर: सदृशा:, ,तषिाम्‌ ।
73
Ÿ चतुर्थ तत्ुिरुष समास
1) रक्षणार्थ्‌- रक्षणाय इदम्‌।2) न्यायप्रासाद: - न्यायाय प्रासाद:।
3) ग्राहकार्थ्‌ - ग्राहकभ्यि: इदम्‌।4) क्रीडाL्‌गणम्‌ - क्रीडायै अL्‌गणम्‌।
5) क्रीडासाधनम्‌- क्रीडाभ्य: साधनम्‌।6) कार्येसद्‌ध्यर्थ्‌ - कार्येसद्धय िइदम्‌।
7)ेवहारार्थ्‌ - ेवहाराय इदम्‌।8) प्रकल्‌ािर्थ्‌ - प्रकल्‌ािय इदम्‌।
9) दन्तशाधिनचूर्ण्‌ - दन्तशाधिनाय चूर्ण्‌।10) आराधनमन्दिरम्‌- आराधनाय मन्दिरम्‌।
Ÿ Äिचमी तत्ुिरुष समास
1) सL्‌कटुक्त: - सL्‌कटात्‌ ुक्त:।2) ािमिुक्त: - ािाित्‌ मुक्त:।
Ÿ षðी तत्ुिरुष समास
1) सविाभाव:- सविाया: भाव:।2) ग्राहकोधकार: - ग्राहकस्य अेधकार:।
3) शरीरसौðवम्‌- शरीरस्य सौðवम्‌।4) ेनरीक्षणशेक्त:- ेनरीक्षणस्य शेक्त:।
5) स्वार्थेसेद्ध: - स्वार्थस्य ेसेद्ध:।6) वृक्षशाखा - वृक्षस्य शाखा।
7) भारतभूेम:- भारतस्य भूेम:।8) चन्द्रज्‌यात्स्निा - चन्द्रस्य ज्‌यात्स्निा।
9) गुरुचरणाभ्याम्‌- गुरा:ि चरणौ, ताभ्याम्‌।10) ेशष्‌येहतम्‌- ेशष्‌यस्य ेहतम्‌।
*11)ािषाणखण्ड्‌- ािषाणस्य खण्ड:, तम्‌।12) शरीरचाल्‌ियम्‌ - शरीरस्य चाल्‌ियम्‌।
13)ेनयमोतक्रमणम्‌ - ेनयमानाम्‌ अेतक्रमणम्‌।14) ेवेधेवरुद्धम्‌ - ेवध:ि ेवरुद्धम्‌।
15) रानिगरभूषणम्‌ - रानिगरस्य भूषणम्‌।16) प्रज्ञानbक्षणम्‌ - प्रज्ञानस्य bक्षणम्‌।
17) वे*रिेववर्धनम्‌ - व*रि:ि ेववर्धनम्‌।18) दन्तशाधिनम्‌ - दन्तानां शाधिनम्‌।
19) उत्साहसमारम्भ: - उत्साहस्य समारम्भ:।20) bाकिेप्रय:- bाकिानां ेप्रय:।
21) नयेवक्रमसंयागि:- नयेवक्रमया:ि संयागि:।
Ÿ सáमी तत्ुिरुष समास
1) क्रीडाटिव: - क्रीडासु टिव:।2) ~हुकार्यव्‌याृिता - ~हुकार्येषु व्‌याृिता ।
3)ाित्रााित्रेववकि:- ाित्रााित्रया:ि ेववकि:।
Ÿ नÄा्‌ तत्ुिरुष समास
*1) असमर्थ:- न समर्थ:।2) अनुमियिम्‌ - न उमियिम्‌ ।
3) अभाषमाण:- न भाषमाण: ।4) अवर्णनीया- न वर्णनीया ।

Ÿ उििद तत्ुिरुष समास
1) शाóज्ञ:- शाóं जानोत इेत। 2) काbज्ञ:- काbं जानोत इेत।
3) सत्यमार्गगोमन:- सत्यमार्गं गच्‌छन्ति इेत। 4) न्याæयथिानुसापरण: -न्याæयन्थिानम्‌
अनुसरन्तिइेत।
5) धनुर्धारी- धनु: धारयेत इेत। *6) र्वितस्थ:- र्वित िेतðेत इेत ।
7) कुम्भकार: - कुम्भं कराेित इेत। 8) समयज्ञ:- समयं जानोत इेत।
9) कूbज:- कूbया:ि जायत िइेत।
Ÿ इतरतिर द्वन्द्व समास
1) धर्मार्थकाममाक्षिाणाम्‌- धर्म: च अर्थ: च काम: च माक्षि: च, तषिाम्‌।
2) धनिुन्निगया:ि- धनिु: चन्निग: च, तया:ि।
3) नयेवक्रमौ- नय: च ेवक्रम: च ।
4)ाित्रााित्रि- ाित्रं च अाित्रं च ।
एxलशीिंiिि:
5) अहेर्नशम्‌- अहेन च iरिडररूररच लर ।= द्वन्द्वसमास
( ढहश र्लािििवि अहेर्नशम्‌ iीर्ीशवश्रiज्ञश र िखविशलश्रiरिbश्रश रवि
वiीीश्रिvशव श्रiज्ञश र ऊvरविvरर्उािििवि.अधढरटूररूरख 5.4.77. ड िींहiी ीर्हिश्रव
ििींbश शीिंiींश्रशव री डरारहरीर ऊvरविvर.)
Ÿ अव्‌ययीभाव समास
1) यथास्थानम्‌- स्थानम्‌ अनेतक्रम्य ।* 2) यिiींीर=फGरारफ - ीर=फGरिीर=फGर ि।
Ÿ ~हुव्रीेह समास
1) अल्‌सिार: - अल्‌:ि सार: यस्य स:।
2)ेनर्गुण: - ेनर्गता: गुणा: यस्मात्‌ स:।
3) शान्तचतिसम्‌- शान्तं चति: यस्य स:, तम्‌।
4) साशL्‌कम्‌ - आशL्‌कयासेहतम्‌ यथा स्यात्‌ तथा ।( सह~हुव्रीेह)
5) करुणाद्र्रöदय: - करुणाद्र्रं öदयंयस्यस:।
6)ेनराश्रया: - ेनर्गत: आश्रय: यभ्यि: त।ि
7) अेतेथ: - न ेवद्यत िेतेथ: यस्य स:।
8) अकाय:- न ेवद्यत िकाय: यस्य स:।
9) अनसूय: - न ेवद्यत िअसूया यस्य स:।
10)ेनर्~b: -ेनर्गतं~bं यस्मात्‌ स:।

0 comments:

Post a Comment